गोळवाड गावाची माहिती
गोळवाड हे गाव बागलाण तालुक्यात येते. हे गाव जिल्हा मुख्यालयापासून सुमारे १४५ किलोमीटर आणि तालुक्यापासून ५० किलोमीटर अंतरावर वसलेले आहे. गावाच्या पश्चिमेला गुजरात राज्य तर उत्तरेकडे धुळे जिल्ह्याची सीमा आहे.
गाव सह्याद्रीच्या डोंगररांगेत वसलेले असल्यामुळे येथील निसर्ग रमणीय आहे. गोळवाड हे ग्रामपंचायत मुख्यालय असून याखाली महात्मा फुलेनगर, भिमनगर, गावंदरपाडा, आणि देऊळपाडा ही महसुली व पेसा गावे येतात.
हे गाव १००% आदिवासी समाजाचे असून येथे मुख्यतः कोकणा आणि भिल्ल समाजाचे लोक राहतात. हे लोक अनुसूचित जमातींमध्ये मोडतात. गावातील बहुतांश लोक शेतीवर अवलंबून आहेत.
गावात मुख्य पिके म्हणून भात, नागली आणि भाजीपाला घेतला जातो. काही शेतकरी त्यांच्या शेतात सिंचनाची सोय करून भाजीपाला लागवड करतात. जंगल क्षेत्रातून करवंदे आणि मोह गोळा करणे हे काही लोकांचे पूरक उत्पन्नाचे साधन आहे.
गोळवाड ग्रामपंचायतीमध्ये वन व्यवस्थापन समिती (JFM) आणि जैवविविधता व्यवस्थापन समिती (BMC) कार्यरत आहेत. या समित्यांमुळे गावातील वनसंवर्धन व पर्यावरण संरक्षणावर विशेष भर दिला जातो.
धार्मिकदृष्ट्या गावात देवदेवतांना अत्यंत महत्त्व आहे. समाजातील प्रत्येक कुळात एक घटयादेव मंडळ असते. त्या देवतेला कुटुंबातील सर्व धार्मिक व सामाजिक कार्यक्रमांमध्ये अग्रस्थान असते.
गावातील प्रमुख देवता म्हणजे वाग्देव, नागदेव, नंदी, मुंडादेव, खंडादेव, बहिरम देव इत्यादी. या देवतांच्या मूर्ती प्रामुख्याने धातूपासून बनविलेल्या असतात.
गावातील मुख्य सणांमध्ये डोंगरादेव सण आणि पोळा हे विशेषत्वाने साजरे केले जातात. डोंगरादेव सणात धान्यपेरणीपूर्वी बैलांची पूजा केली जाते. त्याशिवाय गणेशोत्सव, दिवाळी, होळी, रंगपंचमी, नागपंचमी, मकरसंक्रांती, आखाजी हे सणही मोठ्या उत्साहाने साजरे होतात.
धनाळेपाडा येथील धनाई-पुनाई देवीचे मंदिर हे प्रसिद्ध असून तेथील देवी ही शिंपी समाजाची कुलदैवत आहे. या देवीच्या दर्शनासाठी परिसरातील तसेच बाहेरील लोक मोठ्या संख्येने येतात.
गोळवाडपासून सुमारे १५ किलोमीटर अंतरावर शेंदवड गड आहे. तेथे शेंदवड भवानी मंदिर हे धार्मिक आणि पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वाचे ठिकाण आहे.
गावातील बहुतांश लोक शेती आणि वनउत्पादनावर अवलंबून आहेत. येथील नागली आणि भात पिकांची लागवड मोठ्या प्रमाणावर केली जाते.
गोळवाड हे बागलाण तालुक्यातील सर्वाधिक वनक्षेत्र असलेले गाव असून, येथे एकूण २३३६.१८ हेक्टर वनक्षेत्र आहे. या क्षेत्रामुळे गावाच्या पर्यावरणीय समृद्धीत मोठा वाटा आहे.
थोडक्यात, गोळवाड हे निसर्गसंपन्न, पारंपरिक संस्कृती जपणारे आणि वनसंवर्धनात अग्रणी असे आदिवासी गाव आहे.